Темекі шегу

Темекінің денсаулыққа әсері

Темекіні тұтыну адам денсаулығына жағымсыз салдарлар әкеледі. Темекінің денсаулыққа әсері жақсы зерттелген, ал Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) темекі эпидемиясын халық денсаулығына төнетін ең елеулі қатерлердің бірі деп таниды.

Темекі шегу - әлемдегі мерзімінен бұрын болатын өлімнің басты себептерінің бірі. ДДСҰ бағалауы бойынша, жыл сайын одан 8 миллионнан астам адам қайтыс болады. Орта есеппен әрбір шылым өмірді 11 минутқа қысқартады.

Темекінің зиянсыз түрі немесе мөлшері болмайды. Бір шылымның түтінінде әртүрлі деректер бойынша 4000-нан 7000-нан астам химиялық зат бар, оның ішінде 69 дәлелденген канцероген және цитоуытты әсері бар 250 компонент. Темекі құрамында жоғары тәуелділік тудыратын психобелсенді зат - никотин бар. Ол күшті физикалық және психологиялық тәуелділік тудырады. Темекі түтіні компоненттерінің адам ағзасымен өзара әрекеттесуі мыналарды тудыруы мүмкін:

• Іс жүзінде кез келген ағзаның, әсіресе өкпе мен бронхтардың, ауыз қуысы мен көмейдің, өңештің, асқазанның, бауырдың және бүйрек түбегінің онкологиялық ауруларының дамуы
• Өкпе ауруларының дамуы: эмфизема, өкпенің созылмалы обструктивті ауруы (ӨСОА), демікпе, өкпенің интерстициалды ауруымен байланысты респираторлық бронхиолит, десквамативті интерстициалды пневмония, Х гистиоцитозы, криптогендік фиброздаушы альвеолит, эозинофильді пневмония және өкпенің функционалдық жағдайының жалпы нашарлауы.
• Жүрек-қантамыр ауруларының (ЖҚА) дамуы, оның ішінде жүректің ишемиялық ауруы мен инсульт, Бюргер ауруы (облитерациялаушы тромбангиит), атеросклероз, шеткі артериялардың аурулары, тромбоздар
• Бірқатар әйел денсаулығы мәселелерінің, сондай-ақ жүктілік кезінде ана мен бала денсаулығы үшін бірқатар жағымсыз салдарлардың дамуы: фертильділік деңгейінің төмендеуі, менопауза басталу жасының қысқаруы, жатырдан тыс жүктілік пен нәрестенің кенеттен өлу синдромы қаупінің артуы, ұрықтың әртүрлі дәрежедегі гипоксиясы, құрсақішілік инфекциялар, плацентаның мерзімінен бұрын ажырауы және жатыр-плацента қан ағымының бұзылуы, нәрестеде бронх-өкпе патологиялары мен қайталама иммунитет тапшылықтары
• 2-типті диабеттің дамуы және ауру ағымының асқынуы, бүйректің созылмалы ауруы, ауыз қуысының аурулары, ересек жаста тістің түсуі, пародонтит.
• Эректильді дисфункцияның (импотенцияның) дамуы.
• Тыныс алу жолдарындағы құрылымдық өзгерістермен және иммундық жауаптың төмендеуімен байланысты инфекциялардың дамуы.
• Күнделікті стресс деңгейінің артуы және когнитивтік функцияның нашарлауы, деменцияның дамуы.

Темекі шегу шылым шегушінің өзіне ғана емес, айналасындағы адамдарға да зиян келтіреді. Пассивті темекі шегу барлық жастағы адамдардың денсаулығына жағымсыз салдарлар тудырады. 2006 жылы АҚШ-тың бас хирургі темекі түтіні концентрациясының қауіпсіз деңгейі болмайтынын мойындады. ДДСҰ-ның 2017 жылғы деректері бойынша, пассивті темекі шегу жүрек-қантамыр ауруларынан болған 200 мыңға жуық өлімнің себебі болды. Қоршаған ортаның қолайсыз экологиялық жағдайымен ұштасқанда ол генофондтың елеулі бұзылуына және халық денсаулығының нашарлауына әкеледі.

Дамуы төмен елдерде сатылатын шылымдарда шайыр мөлшері жоғары болады және оларда сүзгі сирек болады, сондықтан олар осы өңірлерде темекі шегуге байланысты аурулардың даму қаупін арттыруы мүмкін. ДДСҰ «жеңіл» және «шайыры аз» санаттары - маркетингтік айла екенін, олардың қауіпсіздеу емес екенін мәлімдейді. Темекі шегушілердің басым бөлігі дамушы мемлекеттердің аумағында тұрады, сондықтан олардың билігінің тыйым салу саясаты әлемдегі темекі эпидемиясының жағдайына ерекше ықпал етеді.